Seçici mutizmde çocuk evde rahatça konuşurken okulda, kursta veya belirli kişilerin yanında konuşamayabilir. Bu durum isteyerek susmak ya da inat etmek değildir; konuşma beklentisiyle tetiklenen kaygı ve donma tepkisiyle ilişkilidir. İletişim davranışı ve kaygı aynı tabloda buluştuğu için destek çoğu zaman psikolog veya çocuk psikiyatrisi, dil ve konuşma terapisti, aile ve okulun koordinasyonunu gerektirir.
> Seçici mutizm şüphesinde amaç çocuğu odada konuşturup 'kanıt' almak değildir. Rahat olduğu ve zorlandığı bağlamları karşılaştıran, baskıyı artırmayan bir değerlendirme gerekir.
Psikolog veya Çocuk Psikiyatrisi Hangi Rolü Üstlenir?
Ruh sağlığı değerlendirmesi; kaygının hangi durumlarda ortaya çıktığını, kaçınma örüntülerini, eşlik eden başka kaygıları ve çocuğun günlük işlevselliğini ele alır. Psikolog kendi eğitim ve yetkinlik sınırları içinde psikolojik değerlendirme ve müdahaleyi yürütür; tıbbi tanı ve ilaç değerlendirmesi gereken durumlarda çocuk ve ergen psikiyatristi devreye girer. Her çocuk için aynı uzman bileşimi gerekmez.
Dil ve Konuşma Terapisti Neyi Değerlendirir?
Dil ve konuşma terapisti çocuğun dil anlama ve ifade etme becerilerini, konuşma seslerini, ses kullanımını ve sözel-sözel olmayan iletişim yollarını inceler. Çocuk klinikte konuşmuyorsa aileden alınan doğal konuşma örnekleri, video kaydı, öğretmen bilgisi ve baskısız oyun gözlemi kullanılabilir. Böylece eşlik eden bir dil ya da konuşma güçlüğünün konuşma kaygısını artırıp artırmadığı da araştırılır.
Ortak Plan Nasıl Kurulur?
- Çocuğun rahatça iletişim kurduğu kişiler, ortamlar ve iletişim biçimleri haritalanır.
- İşaret etme, seçim yapma, yazma, fısıldama ve sesli konuşma gibi basamaklar çocuğa göre sıralanır.
- Aynı anda çok sayıda kişinin soru sorması veya konuşmayı ödüle bağlaması gibi baskı kaynakları azaltılır.
- Öğretmene bekleme süresi, ikili etkinlik ve düşük baskılı yanıt seçenekleri gibi uygulanabilir adımlar verilir.
- İlerleme yalnızca 'kaç kelime söylediği' ile değil, katılım, rahatlık ve yeni kişilere/ortamlara genelleme ile izlenir.
Aile ve Okulun Rolü Neden Merkezîdir?
Çocuk haftanın büyük bölümünü terapi odasında değil evde ve okulda geçirir. Bu nedenle yetişkinlerin ortak bir dil kullanması önemlidir. 'Hadi öğretmenine söyle' baskısı yerine konuşmaya zaman tanımak, açık uçlu soruları azaltmak ve çocuğun sözsüz katılımını da kabul etmek başlangıçta daha işlevsel olabilir. Öte yandan çocuğun her cümlesini onun yerine söylemek de kaçınmanın kalıcılaşmasına yol açabilir; yardımın düzeyi ekip tarafından kademeli planlanır.
İlk Görüşmede Neler Paylaşılmalı?
Ne zamandır sürdüğü, hangi kişilerle ve ortamlarda konuşabildiği, okul başlangıcı veya dil değişikliği gibi önemli yaşam olayları, evdeki doğal konuşma örneği ve öğretmenin gözlemleri görüşmeye taşınabilir. İki veya çok dilli çocuklarda her dildeki iletişim örüntüsü ayrı sorulmalıdır. Bu bilgiler tanıyı internetten koymak için değil, uygun ekip ve destek basamaklarını belirlemek için kullanılır.
Sık Sorulan Sorular
- Seçici mutizmde önce psikoloğa mı, dil terapistine mi gidilir?
- Tek bir sıra her çocuk için geçerli değildir. Kaygı değerlendirmesi ile iletişim ve dil değerlendirmesi birbirini tamamlar. İlk başvuruyu alan uzman, gereksinime göre diğer alanlarla koordinasyon kurmalıdır.
- Çocuk değerlendirmede hiç konuşmazsa ne olur?
- Konuşması için baskı kurulmaz. Evden video, ebeveyn ve öğretmen görüşmesi, oyun gözlemi ve sözsüz yanıtlar değerlendirmeye bilgi sağlayabilir. Zaman içinde güvenli iletişim basamakları oluşturulur.
- Okul psikolojik danışmanı sürece katılabilir mi?
- Evet. Ailenin onayıyla okul psikolojik danışmanı ve öğretmen, sınıf içi düzenlemelerin uygulanması ve gözlemlerin ekibe aktarılmasında önemli rol üstlenebilir.
