Çocuğu yaşıtlarına göre daha az konuşan ailelerin en sık yaşadığı belirsizliklerden biri, ilk randevuyu hangi uzmandan alacağıdır. Çocuk günlük seslere tepki veriyor, müziği duyuyor veya uzaktan seslenildiğinde dönüyor olabilir; buna rağmen konuşma için gerekli bazı ses ayrımlarını yeterince net duymakta zorlanabilir. Öte yandan işitmesi normal olan bir çocukta da ifade edici dil, anlama, oyun veya sosyal iletişim alanlarında değerlendirilmesi gereken bir gecikme bulunabilir. Bu nedenle işitme değerlendirmesi ile dil ve konuşma değerlendirmesi birbirinin yerine geçen iki seçenek değildir.
İşitme neden mutlaka düşünülür?
Çocuk dili, çevresindeki konuşmayı duyarak ve bu ses örüntülerini anlamla eşleştirerek öğrenir. Kalıcı işitme kaybının yanı sıra tekrarlayan orta kulak sorunları da bazı dönemlerde konuşma seslerine erişimi etkileyebilir. NIDCD, konuşma ve dil gecikmesi değerlendirmesine işitme testinin sıklıkla dahil edildiğini belirtir. Bu test, dil gecikmesinin nedenini tek başına açıklamak için değil; işitmenin gelişime katkısını güvenilir biçimde görmek ve gerekirse erken yönlendirme yapmak için kullanılır.
Dil ve konuşma terapisti neyi değerlendirir?
Dil ve konuşma değerlendirmesi yalnızca çocuğun kaç kelime söylediğini saymaz. Söyleneni anlama, jest ve işaret kullanımı, ortak dikkat, oyun becerileri, iletişim başlatma, ses repertuvarı ve kelimeleri birleştirme gibi alanlar birlikte incelenir. Ebeveyn ve öğretmen gözlemleri de değerlendirmeye katılır. ASHA, geç dil gelişiminde işitme taramasını, ebeveyn bilgisini, doğal gözlemi ve gerektiğinde kapsamlı dil değerlendirmesini aynı yolun parçaları olarak ele alır.
Hangi durumda gecikmeden görüş alınmalı?
- Çocuk sese veya adına tutarlı biçimde tepki vermiyorsa
- Daha önce kullandığı kelime ya da iletişim becerilerini kaybettiyse
- Kelime ve cümle gelişimi yaşıtlarına göre belirgin biçimde gerideyse
- Basit yönergeleri anlamakta zorlanıyor veya jestleri çok sınırlı kullanıyorsa
- Sık orta kulak enfeksiyonu, işitme riski veya ailede işitme kaybı öyküsü varsa
- Aile ya da öğretmen çocuğun iletişim gelişimi konusunda sürekli kaygı duyuyorsa
> Daha önce kazanılmış kelimelerin kaybı, sese tepkinin azalması veya genel gelişimde gerileme varsa yalnızca internetten öneri aramak yerine çocuk hekimiyle gecikmeden görüşün. Gerekli uzman yönlendirmeleri tıbbi değerlendirmeyle birlikte planlanmalıdır.
Önce hangisine randevu alınmalı?
Belirgin bir işitme kuşkusu varsa çocuk hekimi veya KBB yönlendirmesiyle odyolojik değerlendirmeyi geciktirmemek uygundur. Aynı zamanda dil gelişimiyle ilgili kaygı için dil ve konuşma terapisti görüşmesi de planlanabilir; birinin tamamlanmasını beklemek her zaman gerekli değildir. Dil ve konuşma terapisti değerlendirmede işitme öyküsünü sorgular ve ihtiyaç gördüğünde odyolojiye yönlendirir. Odyolog ise işitmenin düzeyini ve türünü ölçer. Bulgular birlikte okunduğunda çocuğun ihtiyacı daha net anlaşılır.
İlk görüşmeye hazırlanmak için kısa kontrol listesi
- İlk kelimelerin ne zaman başladığını ve şu an kullanılan kelimeleri not edin.
- Çocuğun hangi yönergeleri anladığına ilişkin günlük örnekler hazırlayın.
- Sese tepki, televizyon sesini yükseltme ve sık kulak enfeksiyonu gibi gözlemleri yazın.
- Varsa yenidoğan işitme taraması ve daha sonraki test sonuçlarını yanınıza alın.
- Evde kullanılan tüm dilleri ve çocuğun her birine ne kadar maruz kaldığını paylaşın.
En doğru başlangıç, 'hangisini seçmeliyim?' sorusunu iki meslek arasında yarışa çevirmek değil, çocuğun işitme ve iletişim gelişimini bütün olarak ele almaktır. Kısa bir ön görüşmede gözlemler paylaşılır; ardından gerekli değerlendirmelerin sırası ve eş zamanlı yürütülüp yürütülmeyeceği netleştirilir. Böylece gereksiz bekleme yerine çocuğa uygun, ölçülebilir bir yol haritası oluşturulur.
Sık Sorulan Sorular
- Çocuğum sesleri duyuyor gibi görünüyor; yine de işitme testi gerekir mi?
- Günlük seslere tepki vermek tüm konuşma seslerini aynı netlikte duyduğunu tek başına göstermez. Dil gecikmesi değerlendirmesinde işitme öyküsü ele alınır ve kuşku varsa odyolojik değerlendirme önerilir.
- İşitme testi normalse dil değerlendirmesine gerek kalmaz mı?
- Hayır. Normal işitme sonucu önemli bir bilgidir ancak anlama, ifade, oyun, jest ve sosyal iletişim becerilerinin ayrıca değerlendirilmesi gerekebilir.
- İki değerlendirme aynı dönemde yapılabilir mi?
- Evet. Belirgin bir gecikme veya işitme kuşkusu varsa odyolojik değerlendirme ile dil ve konuşma değerlendirmesi aynı dönemde planlanabilir. Sonuçlar birbirini tamamlar.
- Dil ve konuşma terapisti işitme testi yapar mı?
- Dil ve konuşma terapisti iletişim becerilerini değerlendirir ve işitme riski gördüğünde odyoloğa yönlendirir. Ayrıntılı işitme ölçümü odyoloğun çalışma alanıdır.
