Aileleri farklı dillerden olan ya da bir ülkede yaşarken aile içinde başka dil konuşulan çocuklar çift dilli olarak büyür. Aileler için sık sorulan soru şudur: "Çift dillilik çocuğumun konuşmasını geciktirir mi?" Bu yazı; çift dilli dil gelişimini ve aile rehberliğini ele alır.
Çift Dilliliğin Türleri
Çift dillilik iki ana biçimde görülür: eş zamanlı (her iki dilin doğumdan itibaren sunulduğu) ve ardışık (bir dili öğrendikten sonra ikinci dile geçilen). Her iki süreç de tipik dil gelişimi içinde gerçekleşir; çocukların önemli bir kısmı her iki dili de işlevsel düzeyde edinir.
Çift Dillilik Geç Konuşma Nedeni mi?
Çift dilli çocuklarda her iki dildeki toplam sözcük dağarcığı tek dilli çocuklarla benzer seyreder. Tek bir dildeki dağarcık tek dilli çocuklara göre daha sınırlı görünebilir; ancak iki dildeki sözcükler birlikte değerlendirildiğinde benzer bir gelişim profili ortaya çıkar. Çift dillilik tek başına geç konuşma nedeni değildir.
Değerlendirme Nasıl Yapılır?
Çift dilli bir çocuğun değerlendirmesi tek dilli normlarla yapılmaz. Her iki dildeki dil profili birlikte alınır; aile içinden o dile hâkim biri veya tercüman gerekirse sürecin parçası olur. Çift dilli değerlendirme; çocuğun yalnızca bir dildeki performansına bakarak hatalı tanı koymayı önler.
Çift Dilli Aileler İçin Pratik Öneriler
- Her ebeveynin kendi dilini tutarlı biçimde konuşması ("bir ebeveyn-bir dil" modeli)
- Her iki dilde de zengin iletişim ortamı sağlanması (kitap, müzik, sohbet)
- Bir dil terk edilmeden her ikisinin sürdürülmesi
- Çocuğun bir dili tercih ettiği dönemlerde diğer dilden uzaklaşmaması
- Çocuk için aile büyükleri, akrabalar gibi farklı kaynaklarla dile maruziyet artırılması
- Her iki dilde de gelişim takibinin yapılması
- Karışık cümleler (code-switching) olağan kabul edilmesi
> Çift dilli çocuk her iki dilde de belirgin gerilik gösteriyorsa profesyonel değerlendirme önerilir. Yalnızca bir dildeki sınırlılık çift dillilik özelliği olabilir; ancak iki dilde birden gerilik dil bozukluğu işareti olabilir.
