Bir yaşından iki yaşına uzanan bu dönem; dil gelişiminin en hızlı ilerlediği yaş penceresidir. Çocuk ilk yaşta ilk anlamlı sözcükleri üretir; 18-24 ay arasında genellikle "kelime patlaması" (vocabulary spurt) olarak adlandırılan hızlı kelime kazanım dönemine girer. İki sözcüklü ilk spontan cümleler de bu yaşta beklenir.
12-18 Ay: Tek Sözcükler ve İlk Yönerge Anlama
12-18 aylık dönemde çocuk; tutarlı biçimde kullandığı 10-20 anlamlı sözcüğe sahip olabilir. Bu sözcüklerin tam dilbilgisel doğrulukla söylenmesi şart değildir; "mam" (su yerine) gibi kullanımlar da anlamlı sözcük sayılır.
Bu yaş aralığında çocuk basit yönergeleri ("al", "ver", "gel") anlamaya başlar; tanıdık nesneleri işaret edebilir; soruları jestle yanıtlayabilir.
18-24 Ay: Kelime Patlaması ve İlk Cümleler
18 ay civarında pek çok çocuk "kelime patlaması" yaşar. Birkaç hafta içinde kelime hazinesi 50 sözcüğü aşabilir. 24. ay sonunda 50+ sözcük ve iki sözcüklü spontan cümleler ("baba git", "mama yok") beklenir.
Hangi Belirtiler Değerlendirme Gerektirir?
- 16 ayda henüz hiç anlamlı sözcük yoksa
- 18 ayda jest kullanımı sınırlı veya yoksa
- 24 ayda en az 50 sözcüklük aktif dağarcık ve iki sözcüklü cümleler yoksa
- Çocuk söyleneni belirgin biçimde anlamıyorsa
- Önceki sözcükler artık kullanılmıyorsa
- Akrabaların onaylamadığı belirgin bir konuşma eksikliği varsa
- Çocuk işitsel uyaranlara tutarlı tepki vermiyorsa
Ailelerin Yapabilecekleri
- Tek sözcüklü ifadelerini bir kelime daha ekleyerek genişletin ("top" → "büyük top")
- Açık uçlu sorular değil, evet/hayır ya da seçimli sorular sorun
- Çocuğun konuşma denemelerini hatasız tekrar ederek modelleyin
- Kitap okurken çocuğun ilgisini takip edin, resimler hakkında konuşun
- Şarkı ve tekerlemelerde duraklayıp çocuğun tamamlamasını bekleyin
- Ekran maruziyetini sınırlı tutun, yüz yüze iletişimi önceleyin
- Hatalı sözcükleri "yanlış söyledin" diye düzeltmek yerine doğru biçimde modelleyin
> "Bekleyelim, konuşur" tutumu erken müdahale fırsatını kaçırabilir. 24 ayda anlamlı sözcük ve iki sözcüklü cümle yoksa profesyonel görüş alınması önerilir.
